ZABAWY WZBOGACAJĄCE SŁOWNICTWO I ROZWIJAJĄCE UMIEJĘTNOŚĆ BUDOWANIA ZDAŃ

Dzieci w okresie wczesnoszkolnym zaczynają włączać mowę do działania. Zaczynają doskonalić swoje umiejętności do komunikacji z rówieśnikami w zespole klasowym. Zaczyna się także stopniowo pojawiać mowa pisana, która wraz z mową ustną wzajemnie na siebie oddziałuje.

 

W okresie wczesnoszkolnym warto zadbać o kilka aspektów składających się na mowę, a mianowicie:

  • rozumienie mowy
  • zasób słów
  • rozwój mowy spontanicznej
  • formy gramatyczne
  • umiejętność powtarzania

 

Poniżej przedstawię kilka gier i zabaw, które śmiało można wykorzystać w ramach urozmaicenia codziennych zajęć z dzieckiem. Propozycje ćwiczeń realizować możecie na spacerze, a nawet podczas podróży samochodem, gdyż do ich realizacji nie potrzebne są Wam żadne materiały.

 

Zabawy wzbogacające słownik dziecka

1.  Umiejętność wyodrębniania głosek i sylab w wyrazie

2.  Pierwsza osoba wymyśla słowo np. ciuchcia, druga osoba ma za zadanie wymyślić słowo, które rozpoczyna się ostatnią sylabą poprzedniego – w tym przypadku cia – ciasto.
ciuchcia – ciasto – stonoga – gaśnica – calineczka (…) aż do wyczerpania

3.  Innym wariantem powyższej zabawy jest dobieranie par wyrazów o tej samej tematyce np. lokomotywa – wagon

4.  Trzecim wariantem zabawy jest wyszukiwanie słów rozpoczynających się ostatnią głoską poprzedniego słowa np. sznurek – kaktus – słuchawki – igła – aplikacja – abażur – rabarbar (…)

5.  Nieco trudniejszą zabawą jest wyszukiwanie wyrazów rymujących się np. krowa – sowa, samolot – wodolot, niebieski – pieski.

6.  Dla dzieci znających litery polecam zabawę polegającą na wyszukiwaniu wyrazów ukrytych w innych wyrazach. Wystarczy zapisać na kartce papieru wyraz np. makaron, a dziecko po jego analizie ma wyodrębnić i zapisać wyraz mak.

7.  Umiejętność wyszukiwania synonimów i antonimów

8.  Znajdywanie przeciwieństw (ważne, aby były to słowa mniej oczywiste) np. puszysty – ugnieciony, wypukły – wklęsły, miękki – szorstki.

9.  Łączenie dwóch wybranych cząstek słów i odczytywanie całości np. stu – lecie, sto – noga, ul – Ewa, list – opad.

10.  Wyszukiwanie słów w obrębie jednego tematu z użyciem odpowiedniej formy gramatycznej np.:

  • Wyremontowałam salon i mam zamiar wstawić do niego nową (szafę, komodę, lampę, kanapę).
  • Kwiaciarka przygotowała dla mnie piękny bukiet składający się z (bratków, stokrotek, tulipanów, irysów).11.  Wyszukiwanie słów o tej samej nazwie, jednak oznaczających coś innego np.:
  • Zamek – królewski, w kurtce, w drzwiach
  • Golf – gra, bluzka
  • Blok – budynek, rysunkowy
  • Paluszek – element dłoni, do jedzenia

12.  Tworzenie rodziny słów np. kwiat – kwiatek, kwietnik, kwiecisty, kwitnąć.

 

Rozwijanie umiejętności budowania zdań

 

            W trakcie poniższych zabaw dziecko nauczy się stosować reguły, a także wykształci umiejętność stosowania poprawnych form gramatycznych. Dla wielu dzieci tworzenie zdań złożonych stanowi ogromny problem, dlatego warto w porę podjąć odpowiednie kroki.

 1.  Ułóż zdanie, w którym wszystkie słowa rozpoczynają się tą samą głoską:

  • Alicja angażuje Adama.
  • Janek jadł jabłko.
  • Daniel dał Danucie dwa diamenty.
  • Witek widział Wiesława wyrywającego wierzbę.
  • Zenek zepsuł Zbyszkowi zabytkowy zegarek.

2.  Druga zabawa polega na rozwijaniu zdania o kolejne słowa:

  • Janek je. Janek je soczystego arbuza. Janek je soczystego arbuza, którego mama kupiła na rynku.
  • W zlewie. W zlewie stoją naczynia. W zlewie stoją naczynia, których Franek nie umył. W zlewie stoją naczynia, których Franek nie umył po obiedzie.

3.  Łączenie dwóch zdań spójnikami: ale, bo, ponieważ, gdyż np.:

  • Boli mnie głowa, ponieważ …
  • Nie byłem dzisiaj w szkole, bo …
  • Moja babcia była dzisiaj zdenerwowana, gdyż …
  • Stłukłem talerz, ale …

4.  Kolejną propozycją jest wymyślenie zdania głównego:

“Mama Antka nie pozwoliła mu zabrać kota Filemona na spacer.”, a następnie ułożenie do niego jak największej ilości pytań:

  • Dlaczego mama Antka nie pozwoliła zabrać kota na spacer?
  • Jak nazywał się kot?
  • Kto nie pozwolił Antkowi zabrać kota? (…)

 

A następnie cało zdaniowych odpowiedzi do pytań;

 

Dlaczego mama Antka nie pozwoliła zabrać kota na spacer?

  • Mama Antka nie pozwoliła zabrać Filemona na spacer, ponieważ bała się, że kot ucieknie.

Jak nazywał się kot?

  • Kot Antka miał na imię Filemon.

Kto nie pozwolił Antkowi zabrać kota?

  • Antek nie otrzymał pozwolenia od mamy na zabranie kota na spacer.

5.  Można podjąć próbę ćwiczeń polegających na odmianie przed przypadki. Dziecko wymyśla słowo np. żółw a następnie odmienia je przez przypadki;

  • Kto? Co? – żółw
  • Kogo? Czego? (nie ma) – żółwia
  • Komu? Czemu? (się przyglądam) – żółwiowi
  • Kogo? Co? (widzę) – żółwia
  • Z Kim? Z Czym? (idę) – z żółwiem
  • O kim? O czym? (mówię)- o żółwiu
  • (O!) – żółwiu

6..Zabawa w zadawanie pytań. Jeden z graczy wybiera jeden z przedmiotów znajdujących się w pomieszczeniu, a nie podaje na głos jego nazwy. Zadaniem drugiego gracza jest tak formułować pytania, aby jak najszybciej odgadnąć jaki przedmiot wybrał przeciwnik. Na pytania można odpowiadać tylko TAK lub NIE.
– Czy jest to przedmiot z drewna? NIE

– Czy można na nim siadać? TAK

– Czy znajdują się na nim poduszki? TAK (…)

Logopeda – Patrycja Kolasa